ม้าคำไหล เป็นตำนานที่เล่าสืบต่อกันมาควบคู่กับประเพณีบุญบั้งไฟของชาวบ้านธาตุ มาหลายชั่วอายุคน ม้าคำไหลเป็นม้าทรงพระศรีธาตุซึ่งเป็นเจ้าเมืองที่ปกครองบ้านธาตุเมื่อหลายร้อยปีก่อน การละเล่นม้าคำไหลเปรียบเสมือนการอัญเชิญดวงวิญญาณพระศรีธาตุและม้าคำไหลมาประทับทรงในคราวเดียวกัน

วัน เวลา และสถานที่
จัดขึ้นในวันเพ็ญขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 ของทุกปี ที่บ้านธาตุ อำเภอเพ็ญ จังหวัดอุดรธานี

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
ลักษณะเด่นของการละเล่นคือ การแต่งกายด้วยเสื้อและกางเกงสีดำตกแต่งด้วยผ้าหลากหลายสีสันและมีการวิ่งเป็นคณะ โดยจะมีการรำเซิ้งไปตามม้าที่วิ่งวนไปรอบๆ บริเวณที่จัดงานและขบวนเซิ้งบั้งไฟ

• พิธีอันเชิญม้าคำไหลอันศักดิ์สิทธิ์
• ชมการประกวดขบวนเซิ้ง
• ขบวนแห่บั้งไฟล้านที่ยิ่งใหญ่ตระการตา
• การประกวดธิดาบั้งไฟล้าน
• ตำนานม้าคำไหล
• การจุดบั้งไฟล้าน บั้งไฟแสน บั้งไฟหมื่น
• การละเล่นพื้นเมือง อาทิ การแข่งขันชกมวย รำวงย้อนยุค
• มหรสพสมโภชน์ตลอดงาน

เอกลักษณ์และจุดเด่น
ม้าคำไหลเป็นม้าทรงของพระศรีธาตุ ซึ่งเป็นเจ้าเมืองที่ปกครองบ้านธาตุเมื่อหลายร้อยปีก่อน ในสมัยก่อน ม้าเป็นพาหนะของเจ้าเมืองที่ใช้ในการเดินทางและตรวจเยี่ยมราษฎร