คำว่า “แปดเป็ง” เป็นภาษาพื้นเมืองล้านนา มีความหมายว่า วันเพ็ญเดือน 6 (เดือน 8 เหนือ) พระจันทร์เต็มดวงเสวยฤกษ์วิสาขะ ขึ้น 15 ค่ำ วันแปดเป็งคือวันวิสาขบูชา งานประเพณีแปดเป็ง ไหว้สาปูจาพระเจ้าตนหลวง เป็นงานประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวง เป็นงานที่จัดยิ่งใหญ่ที่สุดและสำคัญยิ่งของจังหวัดพะเยา เมื่อถึงเทศกาลประเพณีดังกล่าว ผู้คนจากทั่วทุกสารทิศเดินทางเข้าสู่จังหวัดพะเยา เพื่อกราบนมัสการขอพรจากองค์พระเจ้าตนหลวง ทั้งผู้คนจากในอำเภอเมืองพะเยา จากอำเภอต่างๆ ภายในจังหวัดพะเยา และต่างจังหวัด เช่น ลำปาง เชียงใหม่ เชียงราย แม้ต่างประเทศ เช่น เชียงตุง พม่า สิบสองปันนา จีนตอนใต้ เดินทางมาเพื่อแสวงบุญกันอย่างล้นหลาม

วัน เวลา และสถานที่
วันเพ็ญเดือน 6 (เดือน 8 เหนือ) พระจันทร์เต็มดวงเสวยฤกษ์วิสาขะ ขึ้น 15 ค่ำ ซึ่งตรงกับวันวิสาขบูชา หากปีใดมีอธิกมาส (เดือน 8 สองหน) ทางวัดจะถือเอาเดือน 8 หนแรกเป็นงานประเพณี จัดขึ้นที่จังหวัดพะเยา

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
“วันแปดเป็ง” มีความสำคัญเกี่ยวเนื่องกับพระเจ้าตนหลวง 5 ประการ

• 1. วันเริ่มโยนหินถมหนองเอี้ยงก้อนแรก คือ วันแปดเป็ง จากตำนานสองตายายได้หาวันดีในการเริ่มถมหนองเอี้ยง วันแรกที่โยนลงไปตรงกับ วันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8 (เหนือ) ซึ่งบริเวณที่จะสร้างองค์พระเจ้าตนหลวงนั้นเป็นหนองน้ำ ดินอ่อนตัว จำเป็นต้องถมดิน ให้พื้นที่เสมอกัน ตามตำนานต้องใช้เวลาในการถม 2 ปี 7 เดือน
• 2. วันเริ่มก่อสร้างองค์พระเจ้าตนหลวง คือ วันแปดเป็ง สร้างขึ้นในปี พ.ศ.2034 เป็นการสร้างที่มีการเตรียมการไว้อย่างดีมาก เช่น จำนวนอิฐที่จะใช้ก่อสร้าง จำนวนวัสดุอุปกรณ์อื่นๆ อีกมากมาย
• 3. วันที่สร้างองค์พระเจ้าตนหลวงเสร็จสมบูรณ์ คือ วันแปดเป็ง การสร้างใช้ระยะเวลายาวนานถึง 33 ปี ผ่านเจ้าผู้ครองเมืองพะเยา 3 รุ่น แสดงให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ขององค์พระเจ้าตนหลวง ที่คนสมัยโบราณสามารถสร้างสิ่งที่มีขนาดใหญ่และมหัศจรรย์ที่สุดในแถบล้านนา
• 4. วันที่เฉลิมฉลองครั้งแรก คือ วันแปดเป็ง ตามประวัติวิหารได้สร้างต่อจากการสร้างองค์พระเสร็จแล้ว ใช้เวลาในการก่อสร้างเพียง 2 ปี จัดเฉลิมฉลองพร้อมองค์พระเจ้าตนหลวง
• 5. ประเพณีที่ชาวบ้านถือปฏิบัติเป็นประจำปี คือวันวิสาขบูชา หรือวันแปดเป็ง หากปีไหนมีอธิกมาส คือ เดือน 8 สองหน ทางวัดจะถือเอาเดือน 8 หนแรกเป็นงานประเพณี ซึ่งยึดถือติดต่อกันมาหลายชั่วอายุคน

เอกลักษณ์และจุดเด่น
วันแปดเป็งคือวันวิสาขบูชา ซึ่งเป็นประเพณีสำคัญในการนมัสการพระเจ้าตนหลวง พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยขนาดใหญ่ ประดิษฐานอยู่ที่วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา เป็นที่เคารพสักการะของชาวพะเยาและชาวล้านนา