พ่อขุนงำเมืองเป็นเจ้าเมืองพะเยาองค์ที่ 9 ผู้ปกครองเมืองพะเยาให้ร่มเย็นเป็นสุข และเป็นหนึ่งในสามกษัตริย์ผู้สร้างเมืองเชียงใหม่ ร่วมกับพญามังรายและพ่อขุนรามคำแหง พระองค์เสด็จพิราลัยเมื่อพระชนมายุ 60 พรรษา ปัจจุบันมีพระอนุสาวรีย์ประดิษฐานอยู่ริมกว๊านพะเยา ซึ่งสร้างขึ้นโดยความร่วมมือของคณะสงฆ์ ราชการ และประชาชน และได้รับการเปิดอย่างเป็นทางการโดยพระบรมวงศานุวงศ์

วัน เวลา และสถานที่
พ่อขุนงำเมืองประสูติปี พ.ศ. 1781 ขึ้นครองราชย์ปี พ.ศ. 1801 ร่วมสร้างเมืองเชียงใหม่ปี พ.ศ. 1839 และพิราลัยปี พ.ศ. 1841 อำเภอเมืองพะเยายกฐานะเป็นจังหวัดพะเยาเมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2520 การสร้างพระอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมืองเริ่มวันที่ 12 พฤษภาคม พ.ศ. 2525 มีพิธีเททองวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2527 ที่วัดบวรนิเวศวิหารฯ กรุงเทพมหานคร อัญเชิญพระอนุสาวรีย์จากกรุงเทพฯ ไปยังจังหวัดพะเยาในวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2527 และจัดตั้งที่ริมกว๊านพะเยา พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร) เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ทรงเปิดอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง ณ บริเวณสวนสาธารณะเทศบาลเมืองพะเยา หน้ากว๊านพะเยา อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ในวันที่ 23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2528 สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ทรงทำพิธีบวงสรวงครั้งแรกในวันที่ 5 มีนาคม พ.ศ. 2530 สถานที่สำคัญที่เกี่ยวข้องได้แก่ เมืองพะเยา, เมืองละโว้ (ลพบุรี), เมืองเชียงราย, เมืองสุโขทัย, เมืองเชียงใหม่, ริมกว๊านพะเยา, วัดบวรนิเวศวิหารฯ กรุงเทพมหานคร, สถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยา, สวนสาธารณะเทศบาลเมืองพะเยา หน้ากว๊านพะเยา อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
กิจกรรมหลักในเนื้อหาเกี่ยวข้องกับพระราชประวัติของพ่อขุนงำเมือง การปกครองเมืองพะเยา การร่วมสร้างเมืองเชียงใหม่ และเหตุการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับการสร้างและพิธีเปิดพระอนุสาวรีย์ของพระองค์ รวมถึงการจัดพิธีบวงสรวง

• ปกครองเมืองพะเยา
• เรียนวิทยาการจากสำนักพระฤษีสุกทันตะ เมืองละโว้ (ลพบุรี) ร่วมกับพญามังรายและพ่อขุนรามคำแหง
• ขึ้นครองราชย์แทนพระบิดา
• ยึดหลักธรรมการปกครอง อปริหานิยธรรมและประเวณีธรรม
• ร่วมกับพญามังรายและพ่อขุนรามคำแหง สร้างเมืองเชียงใหม่
• กลับมาครองเมืองพะเยา
• อำเภอเมืองพะเยาได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดพะเยา
• คณะสงฆ์ ราชการ และประชาชนร่วมกันสร้างพระอนุสาวรีย์ “พ่อขุนงำเมือง”
• ผศ. เรืองสุข อรุณเวช เป็นผู้ออกแบบพระอนุสาวรีย์
• สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช เป็นองค์วางศิลาฤกษ์
• พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร) เสด็จเททอง
• อัญเชิญพระอนุสาวรีย์จากกรุงเทพฯ ไปตั้งที่สถานีประมงน้ำจืดจังหวัดพะเยา
• จัดขบวนแห่พระอนุสาวรีย์โดยข้าราชการ พ่อค้า ประชาชนนักเรียน นักศึกษา นำโดย นายสุดจิตร คอวณิช ผู้ว่าราชการจังหวัด
• ตั้งพระอนุสาวรีย์ที่ฐานแท่นริมกว๊านพะเยา
• พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (เมื่อครั้งทรงดำรงพระราชอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร) เสด็จพระราชดำเนินแทนพระองค์ ทรงเปิดอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง
• สมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี กรมพระศรีสวางควัฒน วรขัตติยราชนารี ทรงทำพิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมืองเป็นครั้งแรก
• ถือเป็นวันบวงสรวงพ่อขุนงำเมืองเป็นประเพณีทุกปี

เอกลักษณ์และจุดเด่น
พ่อขุนงำเมืองเป็นเจ้าเมืองปกครองเมืองพะเยา อันดับที่ 9 ประสูติเมื่อปี พ.ศ. 1781 เป็นโอรสของพ่อขุนมิ่งเมือง พระมารดาไม่ปรากฏชื่อ ได้เรียนวิทยาการจากสำนักพระฤษีสุกทันตะ เมืองละโว้ (ลพบุรี) ร่วมกับพญามังราย เมืองเชียงราย และพ่อขุนรามคำแหง เมืองสุโขทัย