คำว่า “แปดเป็ง” เป็นภาษาพื้นเมืองล้านนา มีความหมายว่า วันเพ็ญเดือน 6 (เดือน 8 เหนือ) พระจันทร์เต็มดวงเสวยฤกษ์วิสาขะ ขึ้น 15 ค่ำ วันแปดเป็งคือวันวิสาขบูชา งานประเพณีแปดเป็ง ไหว้สาปูจาพระเจ้าตนหลวง เป็นงานประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวง เป็นงานที่จัดยิ่งใหญ่ที่สุดและสำคัญยิ่งของจังหวัดพะเยา

วัน เวลา และสถานที่
วันแปดเป็งคือวันวิสาขบูชา ซึ่งตรงกับวันเพ็ญเดือน 6 (เดือน 8 เหนือ) ขึ้น 15 ค่ำ หากปีไหนมีอธิกมาส คือ เดือน 8 สองหน ทางวัดจะถือเอาเดือน 8 หนแรกเป็นงานประเพณี สถานที่จัดงานคือจังหวัดพะเยา โดยมีผู้คนจากทั่วทุกสารทิศเดินทางเข้าสู่จังหวัดพะเยา ทั้งจากในอำเภอเมืองพะเยา อำเภอต่างๆ ภายในจังหวัดพะเยา และต่างจังหวัด เช่น ลำปาง เชียงใหม่ เชียงราย รวมถึงต่างประเทศ เช่น เชียงตุง พม่า สิบสองปันนา จีนตอนใต้

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
งานประเพณีนมัสการพระเจ้าตนหลวง เป็นการกราบนมัสการขอพรจากองค์พระเจ้าตนหลวงและแสวงบุญ

• วันเริ่มโยนหินถมหนองเอี้ยงก้อนแรก
• วันเริ่มก่อสร้างองค์พระเจ้าตนหลวง
• วันที่สร้างองค์พระเจ้าตนหลวงเสร็จสมบูรณ์
• วันที่เฉลิมฉลองครั้งแรก
• ประเพณีที่ชาวบ้านถือปฏิบัติเป็นประจำปี คือวันวิสาขบูชา หรือวันแปดเป็ง

เอกลักษณ์และจุดเด่น
พระเจ้าตนหลวง เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย ศิลปะเชียงแสนสกุลช่างพะเยา ประดิษฐานอยู่ในวิหารหลวง วัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา เป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองพะเยา การสร้างใช้ระยะเวลายาวนานถึง 33 ปี ผ่านเจ้าผู้ครองเมืองพะเยา 3 รุ่น แสดงให้เห็นถึงความยิ่งใหญ่ขององค์พระเจ้าตนหลวง ที่คนสมัยโบราณสามารถสร้างสิ่งที่มีขนาดใหญ่และมหัศจรรย์ที่สุดในแถบล้านนา