ประวัติการจัดงานเทศกาลลอยพระประทีปพระราชทาน สิบสองเพ็งไทสกล เริ่มต้นขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2518 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงเสด็จพระราชดำเนินมาปฏิบัติพระราชกรณียกิจในพื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และประทับแรมที่เขื่อนชลประทานน้ำอูน อำเภอพังโคน จังหวัดสกลนคร ต่อมาในปี พ.ศ. 2521 จังหวัดสกลนครได้รับคำแนะนำว่า ในห้วงเวลาที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ และพระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จแปรพระราชฐานทุกปีจะอยู่ในช่วงของเทศกาลลอยกระทง จึงน่าจะมีการขอพระราชทานพระประทีปมาลอยร่วมกับพี่น้องชาวจังหวัดสกลนคร ดังนั้น ในปี พ.ศ.2522 จังหวัดสกลนครจึงได้รับพระราชทานพระประทีปเป็นครั้งแรก และมีการอัญเชิญลงลอยเป็นสิริมงคลแก่พสกนิกร ในปี พ.ศ.2525 การได้รับพระราชทานพระประทีปได้เปลี่ยนแปลงจากเดิม โดยโรงเรียนสกลราชวิทยานุกูลได้รับมอบหมายให้จัดทำและประดิษฐ์พระประทีปขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายเรื่อยมาจนถึงปัจจุบันนี้ จำนวนพระประทีปพระราชทานมีการเปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา โดยในปี พ.ศ.2556 มีพระประทีปฯ ครบทั้ง 13 พระองค์ และในปี พ.ศ.2560 ได้ขอพระราชทานพระประทีปจากสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร และพระบรมวงศานุวงศ์ ทั้งสิ้น 11 พระองค์ จนถึงปัจจุบัน

วัน เวลา และสถานที่
เทศกาลนี้จัดขึ้นในวันเพ็ญเดือนสิบสองของชาวอีสาน โดยมีสถานที่จัดงานหลักคือ สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ สกลนคร (สระพังทอง)

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
เทศกาลลอยพระประทีปพระราชทาน สิบสองเพ็งไทสกล เป็นงานประเพณีที่จัดขึ้นเพื่ออัญเชิญพระประทีปพระราชทานลงลอยเพื่อเป็นสิริมงคลแก่พสกนิกรชาวสกลนคร โดยมีกิจกรรมหลักคือการจัดทำพระประทีปและขบวนแห่อัญเชิญ

• ขอพระราชทานพระประทีป
• โรงเรียนสกลราชวิทยานุกูลจัดทำและประดิษฐ์พระประทีปขึ้นทูลเกล้าฯ ถวาย
• ผู้ว่าราชการจังหวัดพร้อมภริยาและคณะเข้ารับพระราชทานพระประทีป
• จัดขบวนแห่ไฟพระราชทานและพระประทีป
• อัญเชิญพระประทีปลงลอย ณ สวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ สกลนคร (สระพังทอง)

เอกลักษณ์และจุดเด่น
งานนี้มีชื่อเดิมว่า "ลอยกระทงพระประทีป" ต่อมาในปี พ.ศ.2532 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น "ลอยพระประทีป" และในปี พ.ศ.2546 ได้เปลี่ยนชื่อเป็น "เทศกาลลอยพระประทีปพระราชทาน สิบสองเพ็งไทสกล" ซึ่งใช้มาจนถึงปัจจุบัน โดยคำว่า "สิบสองเพ็ง" หมายถึง วันเพ็ญเดือนสิบสองของชาวอีสาน และ "ไทสกล" หมายถึง พี่น้องชาวสกลนคร