การสรงน้ำพระธาตุ หมายถึง การสรงน้ำพระบรมสารีริกธาตุ และ พระธาตุ เป็นประเพณีความเชื่อดั้งเดิมมาแต่โบราณ ที่นิยมกระทำเป็นประจำทุกปี เปรียบเสมือนการได้สรงน้ำพระพุทธเจ้าหรือพระอรหันต์ทั้งหลาย โดยทั่วไปจะกระทำในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา หรือ วันงานเทศกาลประจำปี เช่น สงกรานต์ เป็นต้น และวิธีปฏิบัติในการสรงน้ำ ก็จะแตกต่างกันไป แล้วแต่ความเชื่อและความศรัทธาของแต่ละท้องที่นั้นๆหรือแล้วแต่บุคคล

วัน เวลา และสถานที่
การสรงน้ำพระธาตุโดยทั่วไปจะกระทำในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา หรือ วันงานเทศกาลประจำปี เช่น สงกรานต์ ในภาคเหนือ โดยเฉพาะในจังหวัดเชียงใหม่ นิยมสรงน้ำในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เช่น วันวิสาขบูชา วันมาฆบูชา วันอาสาฬหบูชา และนิยมทำที่วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร และวัดพระธาตุศรีจอมทองวรวิหาร

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
สมัยโบราณมักจะบูชาพระบรมธาตุด้วยเครื่องหอม และข้าวตอกดอกไม้ ตามปกติแล้วจะสรงพระธาตุด้วยน้ำสะอาดบริสุทธิ์ หรือน้ำสะอาดเจือด้วยสิ่งบูชา แล้วแต่ความชอบ และความเชื่อในแต่ละท้องถิ่น เนื่องจากองค์พระบรมธาตุ ส่วนใหญ่บรรจุอยู่ใต้ฐานพระเจดีย์ การสรงน้ำจึงกระทำโดยการราดน้ำไปบนองค์พระเจดีย์ บุคคลใดประสงค์จะเข้าไปที่ลานในกำแพงแก้ว เพื่อกราบไหว้บูชา หรือเข้าไปทำความสะอาด ถ้าสวมหมวกจะต้องถอดออก ถ้าสวมรองเท้าต้องถอดรองเท้า

• น้ำหอม
• น้ำอบ
• ดอกไม้
• กลีบดอกไม้
• ฝักส้มป่อย
• แก่นไม้จันทน์ฝน
• การถอดหมวกก่อนเข้าบริเวณลานเจดีย์
• การถอดรองเท้าก่อนเข้าบริเวณลานเจดีย์

เอกลักษณ์และจุดเด่น
การสรงน้ำพระธาตุเป็นประเพณีความเชื่อดั้งเดิมที่เปรียบเสมือนการได้สรงน้ำพระพุทธเจ้าหรือพระอรหันต์ทั้งหลาย องค์พระบรมธาตุและพระเจดีย์เชื่อกันว่าเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและเป็นของที่ศักดิ์สิทธิ์ บริเวณรอบองค์เจดีย์จึงนิยมทำกำแพงแก้วกั้นไว้เป็นบริเวณลาน (ข่วง) เจดีย์ มีข้อห้ามสำหรับผู้ที่จะเข้าไปในบริเวณลานเจดีย์คือ ผู้หญิงไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปเพราะเชื่อว่าจะทำให้เสียความศักดิ์สิทธิ์ นอกจากนี้ยังมีการห้ามฆราวาสผู้ครองเรือนเข้าเขตสงฆ์ ซึ่งแม้แต่บุรุษก็ไม่สามารถเข้าได้