จังหวัดกาญจนบุรี เป็นเมืองหน้าด่านทางภาคตะวันตกของไทย มีเขตแดนติดต่อกับพม่าทางด่านพระเจดีย์สามองค์ ซึ่งในอดีตทั้งสองเป็น “ประเทศคู่สงคราม” ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมีชาวมอญอพยพหนีภัยสงครามเข้ามาอาศัยในไทย ทางการไทยจัดให้ชาวมอญรวมกันอยู่เป็นกลุ่มๆ ตามพื้นที่รายทางที่พม่าจะยกทัพผ่าน เรียกว่า “รามัญ 7 เมือง” หรือ “มอญ 7 เมือง” ได้แก่ เมืองสิงห์, เมืองลุ่มสุ่ม, เมืองท่าตะกั่ว, เมืองไทรโยค, เมืองท่าขนุน, เมืองทองผาภูมิ และเมืองท่ากระดาน เมื่อรัชกาลที่ 1 สถาปนาราชวงศ์จักรี ทรงตั้งหัวหน้ามอญแต่ละเมืองเป็นนายด่านดูแลเมือง มีหน้าที่ทั้งยามศึกสงครามและยามปกติ ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 4 โปรดให้ตั้งเมืองมีกรมการเมืองอยู่รักษาทุกเมืองและพระราชทานชื่อผู้สำเร็จราชการเป็นภาษาสันสฤต เช่น พระสมิงสิงหบุรี เป็น “พระสมิงสิงหบุรินทร์” ผู้สำเร็จราชการเมืองสมิงสิงหบุรี เป็นต้น พลโทรวมศักดิ์ ไชยโกมินทร์ และนายวรวุธ สุวรรณฤทธิ์ ได้ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับเมืองรามัญ 7 เมือง โดยเฉพาะเมืองสิงห์ หรือเมืองสมิงสิงหบุรี ซึ่งตั้งอยู่บริเวณปราสาทเมืองสิงห์ มีโบราณสถานในศาสนาพุทธมหายานอายุประมาณปลายพุทธศตวรรษที่ 18 - ต้นพุทธศตวรรษที่ 19 ปัจจุบัน สภาวัฒนธรรมอำเภอทองผาภูมิ เทศบาลตำบลท่าขนุน เทศบาลตำบลทองผาภูมิและวัดท่าขนุน ได้จัดงานทำบุญถวายอดีตเจ้าเมืองหน้าด่าน 7 หัวเมือง ตั้งแต่ปี 2562 ในช่วงวันมาฆบูชาเป็นต้นมา เพื่อรำลึกถึงคุณูปการของอดีตเจ้าเมืองเหล่านี้

วัน เวลา และสถานที่
ช่วงเวลา: ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงต้นกรุงรัตนโกสินทร์, สมัยรัชกาลที่ 1, สมัยรัชกาลที่ 4, ปลายพุทธศตวรรษที่ 18 - ต้นพุทธศตวรรษที่ 19 (อายุโบราณสถานเมืองสิงห์), ตั้งแต่ปี 2562 ในช่วงวันมาฆบูชาเป็นต้นมา (การจัดงานทำบุญ) สถานที่: จังหวัดกาญจนบุรี (เมืองหน้าด่านทางภาคตะวันตกของไทย), เขตแดนติดต่อกับพม่าทางด่านพระเจดีย์สามองค์, หัวเมืองรามัญ 7 เมือง (เมืองสิงห์, เมืองลุ่มสุ่ม, เมืองท่าตะกั่ว, เมืองไทรโยค, เมืองท่าขนุน, เมืองทองผาภูมิ, เมืองท่ากระดาน), บริเวณปราสาทเมืองสิงห์ ริมน้ำฝั่งตะวันออกของลำนำแควน้อย ตำบลสิงห์ อำเภอไทรโยค (พิกัดกริด 47 PNR 264513 จากแผนที่ทหารชุด L 7017 ระวาง 4837 III), อำเภอทองผาภูมิ, ตำบลท่าขนุน

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
หัวเมืองรามัญ 7 เมืองมีหน้าที่สำคัญทั้งในยามสงครามและยามปกติ โดยในยามศึกสงครามมีหน้าที่ช่วยรบ นำทาง และเตรียมเสบียงอาหาร ส่วนในยามปกติมีหน้าที่ตรวจตราตระเวนด่านและสืบข่าวความเคลื่อนไหวของฝ่ายตรงข้าม เนื่องจากชาวมอญมีความชำนาญในการตระเวนด่าน รู้จักเส้นทางเดินทัพและรู้ภาษาพม่า นอกจากนี้ ยังมีการจัดกิจกรรมทำบุญถวายอดีตเจ้าเมืองหน้าด่าน 7 หัวเมือง ซึ่งรวมถึงพิธีบวงสรวงสักการะ ขบวนแห่ชาติพันธุ์ และนิทรรศการมอญ

• ช่วยรบ
• นำทาง
• เตรียมเสบียงอาหาร
• ตรวจตราตระเวนด่าน
• สืบข่าวความเคลื่อนไหวของฝ่ายตรงข้าม
• พิธีบวงสรวงสักการะถวายอดีตเจ้าเมืองหน้าด่าน 7 หัวเมือง
• ขบวนแห่ชาติพันธุ์เทิดไท้องค์ราชัน
• นิทรรศการมอญ

เอกลักษณ์และจุดเด่น
จังหวัดกาญจนบุรี, พม่า, ชาวมอญ, รัชกาลที่ 1, ราชวงศ์จักรี, รัชกาลที่ 4, พระสมิงสิงหบุรี (ต่อมาคือ พระสมิงสิงหบุรินทร์), พระลุ่มสุ่ม (ต่อมาคือ พระนินนะภูมิบดี), พระท่าตะกั่ว (ต่อมาคือ พระชินติฐบดี), พระไทรโยค (ต่อมาคือ พระนิโครธาภิโยค), พระท่าขนุน (ต่อมาคือ พระปนัสติฐบดี), พระทองผาภูมิ (ต่อมาคือ พระเสลภูมิบดี), พระท่ากระดาน (ต่อมาคือ พระผลกติฐบดี), พลโทรวมศักดิ์ ไชยโกมินทร์ (อดีตแม่ทัพภาค 3, ประธานชมรมประวัติศาสตร์เมืองกาญจนบุรี), นายวรวุธ สุวรรณฤทธิ์ (อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ วิทยาลัยครูกาญจนบุรี/มหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี, เลขานุการชมรมฯ), ชมรมประวัติศาสตร์เมืองกาญจนบุรี, วิทยาลัยครูกาญจนบุรี (ปัจจุบันคือมหาวิทยาลัยราชภัฏกาญจนบุรี), สภาวัฒนธรรมอำเภอทองผาภูมิ, เทศบาลตำบลท่าขนุน, เทศบาลตำบลทองผาภูมิ, วัดท่าขนุน, ทายาทอดีตเจ้าเมืองหน้าด่าน 7 หัวเมือง