ประเพณีการตั้งธรรมหลวงเดือนยี่เป็งอำเภอแม่แจ่ม เป็นการแสดงพระธรรมเทศนาครั้งยิ่งใหญ่ โดยจะมีการเทศนาธรรมมหาเวสสันดรชาดก 13 กัณฑ์ เทศน์ติดต่อกันตั้งแต่เวลา 06.00 น. จนถึงเวลาประมาณเที่ยงคืน หรือบางครั้งจนถึงเวลาตี 3 ของวันรุ่งขึ้น คัมภีร์ที่ท่านนำมาเทศน์พระจะเทศน์เป็น ทำนอง ตามลีลาของบทร้อยกรอง ใช้เสียงสูง เสียงต่ำ เสียงเล็ก เสียงใหญ่ ตามลักษณะของเนื้อเรื่องหรือชื่อกัณฑ์เทศน์ เช่น กัณฑ์มัทรีต้องเสียงเด็ก แหลม กัณฑ์มหาราชต้องเสียงใหญ่ทุ้ม เป็นต้น นอกจากนั้นยังมีคัมภีร์ที่มีความสัมพันธ์กัน ได้แก่ คาถาพัน อานิสงส์มหาชาติ และมาลัยสูตร เป็นต้น ซึ่งจะนำมาเทศน์ก่อนการเทศน์มหาเวสสันดรชาดก คัมภีร์มหาเวสสันดรถือเป็นวรรณกรรมชั้นเอกทางพระพุทธศาสนาที่เรียกว่า มหาเวสสันดรชาดกจำนวน 13 กัณฑ์ มาเทศน์ติดต่อกันตลอดวันและคืน ชาวพุทธโดยทั่วไปเชื่อว่า ถ้าได้ฟังเทศน์มหาชาติในงานประเพณีตั้งคำหลวง โดยฟังติดต่อกันทั้ง 13 กัณฑ์ ในวันเดียวจบ จะได้ร่วมกับศาสนาของพระศรีอรียเมตไตย การแสดงธรรมในงานประเพณีตั้งธรรมหลวง ไม่ใช่เป็นการเทศน์แบบธรรมดา ผู้ฟังจะได้ฟังพระเณรเสียงดี ลีลาทำนองการเทศน์ที่ไพเราะบางกัณฑ์ก็ได้รับความเพลิดเพลินสนุกสนาน เช่น กัณฑ์ชูชก เป็นต้น

วัน เวลา และสถานที่
ประเพณีนี้จัดขึ้นที่อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ ในช่วงเดือนยี่เป็ง ซึ่งเป็นภาษาล้านนา หมายถึงวันเพ็ญเดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือประมาณเดือนพฤศจิกายนตามปฏิทินสากล

รูปแบบและกิจกรรมภายในงาน
กิจกรรมหลักของประเพณีการตั้งธรรมหลวงคือการแสดงพระธรรมเทศนาครั้งยิ่งใหญ่ โดยมีการเทศนาธรรมมหาเวสสันดรชาดก 13 กัณฑ์ติดต่อกันตลอดวันและคืน ตั้งแต่เวลา 06.00 น. จนถึงเวลาประมาณเที่ยงคืน หรือบางครั้งจนถึงเวลาตี 3 ของวันรุ่งขึ้น พระสงฆ์จะเทศน์ด้วยทำนองตามลีลาของบทร้อยกรอง ใช้เสียงสูงต่ำตามลักษณะเนื้อเรื่อง นอกจากนี้ยังมีการเทศน์คัมภีร์คาถาพัน อานิสงส์มหาชาติ และมาลัยสูตรก่อนการเทศน์มหาเวสสันดรชาดก ประชาชนที่เข้ามาฟังเทศน์ได้ร่วมพิธีกรรมสืบชะตาปีเกิดของตัวเอง งานประเพณียังมีการประดับตกแต่งด้วยโคมไฟ ตุง (ธง) รูปสัตว์ต่างๆ และการทำราชวัตรรอบมณฑลพิธี ซึ่งล้วนเป็นศิลปะล้านนา

• เทศนาธรรมมหาเวสสันดรชาดก 13 กัณฑ์
• เทศน์คัมภีร์คาถาพัน อานิสงส์มหาชาติ และมาลัยสูตร
• ประชาชนร่วมพิธีกรรมสืบชะตาปีเกิดของตัวเอง
• ประดับตกแต่งสถานที่ด้วยโคมไฟ ตุง (ธง) รูปสัตว์ต่างๆ และทำราชวัตรรอบมณฑลพิธี
• ฟังพระเณรเทศน์ด้วยลีลาทำนองที่ไพเราะและสนุกสนาน

เอกลักษณ์และจุดเด่น
วัตถุประสงค์ของประเพณีการตั้งธรรมหลวง ได้แก่ 1.เพื่ออนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณีที่ดีงามของล้านนา 2.เพื่อส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้าน เพราะงานตั้งธรรมหลวงจะประดับตกแต่งด้วยโคมไฟตุง (ธง) รูปสัตว์ต่างๆ ตลอดจนถึงการทำราชวัตรรอบมณฑลพิธี ซึ่งล้วนแต่เป็นศิลปะล้านนาทั้งสิ้น 3.เพื่อเป็นการส่งเสริมให้พระภิกษุสามเณรเทศน์ธรรมพื้นเมืองเป็น และอ่านอักษรล้านนาได้ 4.เพื่อเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับประเพณีการตั้งคำหลวง 5.เพื่อให้เกิดความสามัคคีในหมู่คณะ 6.เพื่อให้เรียนรู้คติธรรมต่างๆ ที่สอดแทรกในประวัติพระเวสสันดร 7.เพื่อจรรโลงพระพุทธศาสนา ไว้ซึ่งชาวล้านนาถือกันว่า ตราบใดที่ยังมีการเทศน์มหาชาติคือ การตั้งธรรมหลวงอยู่ พระพุทธศาสนาจะมีความมั้นคงยืนยาวอยู่ตราบนั้น