ตำนานประเพณีอุ้มพระดำน้ำ

ตำนานเล่าว่า เมื่อสมัยกลางกรุงศรีอยุธยาฯ ประมาณ 500 กว่าปีที่แล้ว ในวันแรม 15 ค่ำเดือน 10 กลุ่มคนหาปลาได้ออกหาปลาในแม่น้ำป่าสักตามปกติ แต่ในวันนั้น ตั้งแต่เช้าไม่มีใครหว่านแหได้ปลาแม้แต่ตัวเดียว

ระหว่างนั่งพักปรับทุกข์กันอยู่ที่คุ้งน้ำวังมะขามแฟบ ก็ปรากฏสิ่งมหัศจรรย์ขึ้น เกิดลมพัดกระชักรุนแรง ฟ้าร้องคามมืดครึ้ม แล้วปรากฏมีพระพุทธรูปสีเหลืองอร่ามดำผุดดำว่ายอยู่ท่ามกลางลำน้ำที่หมุนวน

ชาวบ้านเห็นเป็นพระพุทธรูปศักดิสิทธิ์จึงร่วมกันอัญเชิญมามอบให้เจ้าเมือง แล้วประดิษฐานไว้ที่วัดไตรภูมิ

แต่ครั้นปีต่อมาเมื่อวันสารทไทย องค์พระกลับหายไปอย่างไร้ร่องรอย ชาวเมืองได้ร่วมกันค้นหาทั้งเมืองก็ไม่พบ แต่กลับไปพบองค์พระดำผุดดำว่ายอยู่กลางแม่น้ำ ณ ที่เดิมคือวังมะขามแฟบ

หลังจากอัญเชิญองค์พระกลับขึ้นมาใหม่ ชาวเมืองเพชรบูรณ์จึงได้พร้อมใจตกลงร่วมกันว่า ต่อไปจะให้เจ้าเมืองอัญเชิญองค์พระกลับไปทำพิธีดำน้ำ ณ จุดดังกล่าวในวันสารทไทยแรม 15 ค่ำเดือน 10 ทุก ๆ ปีจนเป็นประเพณีคู่บ้านคู่เมืองนับแต่นั้นมา