การเชิดหุ่นกาเหล้ เมืองภูเก็ต

คณะเชิดหุ้นกาเหล้ เป็นคณะแสดงหุ้นเชิดสายของจีนที่เข้ามาจัดการแสดงในเมืองภูเก็ต เพื่อความบันเทิงของกรรมการชาวจีน และจัดแสดงถวายองค์เทพเจ้าในพิธีกรรมสำคัญของชาวจีน อาทิ พิธีแซ่ยิดขององค์เทพเจ้าจีน (พิธีเฉลิมฉลองครบรอบวันเกิดขององค์เทพเจ้า)เทศกาลตรุษจีน

ความเป็นมา
เมืองภูเก็ต แต่เดิมมีความเจริญรุ่งเรืองของการทำเหมืองแร่ดีบุก มีความต้องการใช้แรงงานในการทำเหมืองจำนวนมาก โดยเฉพาะตั้งแต่ช่วงรัชกาลที่ 3 ต้นกรุงรัตนโกสินทร์เป็นต้นมา กรรมการจีนจึงเป็นกำลังหลักในการทำเหมืองแร่ดีบุก นำมาซึ่งการเคลื่อนย้ายแรงงานและถ่ายทอดทางศิลปะ วิทยาการและวัฒนธรรม คณะเชิดหุ้นกาเหล้ เป็นคณะแสดงหุ้นเชิดสายของจีนที่เข้ามาจัดการแสดงในเมืองภูเก็ต แต่เดิมมีหลายคณะ อาทิ คณะเชิดหุ้นที่มีแป๊ะจู้ห้าย (ซิ่นเต็กเส็ง) เป็นหัวหน้าคณะ ต่อมาขาดการสืบทอด จึงได้สลายคณะไป ปัจจุบันที่ยังมีผู้สืบทอดอยู่เดิม คือ คณะของแป๊ะถาว หรือ นายเทียนศักดิ์ องค์พฤกษา นายเทียนศักดิ์ องค์พฤกษา เดิมชื่อถาว แซ่อ๋อง ชาวเมืองภูเก็ตผู้รับช่วงศิลปะการเชิดหุ่นสายจีนกาเหล้ ท่านเข้าสู่อาชีพการเชิดหุ่นสายจีน เมื่อราวปี พ.ศ.2510ในฐานะบุตรชายคนโต ทายาทเพียงคนเดียวในหมู่พี่น้อง7 คนที่รับสืบทอดศิลปะการเชิดหุ่นต่อจากบิดา นายอิ๋น แซ่อ๋อง

เอกลักษณ์
บริเวณหน้าโต๊ะไหว้เทวดาจะมีการเชิดหุ่นสายจีน กาเหล้ ถวายองค์หยกอ๋องซ่งเต่ ตามความเชื่อว่าจะเป็นมงคลบ้านและครอบครัว ในพิธีไหว้เทวดา จะมีหุ่นจีนจำนวน 3 ตัว ประกอบด้วย เส้งก่างเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย จอหงวน และฮูหยิน บทร้องในการเชิดหุ่นเหล่ จะเป็นบทที่เส้งก่างเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ยได้รับโองการจากสวรรค์ จอหงวนกลับบ้าน และจอหงวนชักชวนชาวบ้านขอบคุณสวรรค์ ร่วมด้วยฮูหยิน

รูปแบบการแสดง
เป็นการแสดงหุ่นเชิดสายของจีน โดยมีบทร้องประกอบการเชิดหุ่นกาเหล่ ประกอบด้วย 3 องค์ ดังนี้ องค์ 1 บทของ เซ่งกั่งเอี๋ย มีใบหน้าสีแดง โดยมีชื่อเรียกว่า "เตียนฮู้หง่วนโส่ย" เป็นผู้รับราชโองการจากสวรรค์ มาประกาศแจ้งข่าว บทร้องอรุณกำลังจะรุ่ง สรรพสัตว์ต่างเริ่มตื่นจากฝัน เริ่มต้นชีวิตที่สดใส ต่างเดินตามลิขิตสวรรค์ องค์กุมาร เส้งก่างเอี๋ย เตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย รับบัญชาสวรรค์เป็นผู้ที่ควบคุมเครื่องสายทั้งหมด วันนี้เป็นวันประสูติ ขององค์เทพ เง็กเซียนฮ่องเต้ สรรพสัตว์ทั้งมวลในโลกา มาร่วมกันน้อมเกล้ากราบกรานองค์เทพ ข้าขอร่วมเปิดการแสดง ณ บัดนี้ องค์ 2 บทของ จอหงวน รูปร่างสะโอด สะอง หน้าตาหล่อเหลา บทร้องข้าพเจ้าบัณฑิตผู้สอบได้จอหงวนต่อพระพักต์ จากสามัญชนจนได้บรรดาศักดิ์ ข้าขอปฏิญาณจะทำนุบำรุง สุขให้ราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข ด้วยความเมตตาปรานี บัดนี้ได้เดินทางกลับมาร่วมบูชาเทพแห่งสรวงสวรรค์ พร้อมกัน องค์ 3 บทของ ฮูหยิน ส้อหยกหล๋าน บทร้องข้าส้อหยกหลาน สตรีผู้มีจิตใจ เข้มแข็ง อดทน สมเป็นกุลสตรี ไม่เปลี่ยนแปลงดุจขุนเขา มหาสมุทร วันสำคัญนี้ ขอแต่งโฉมด้วยอาภรณ์อันวิจิตรมาร่วมกับทุกท่านทุกเคหะสถาน กราบไหว้เทพยดาฟ้าดิน ขอให้ท่าน รับการอันเป็นมงคลจากเทพยดาอันศักดิ์สิทธิ์ ขอทุกท่านจงประสบแต่ความสุขสวัสดิ์ตลอดไปเทอญ.

เครื่องดนตรี/เครื่องแต่งกาย
หุ่นจีนจำนวน 3 ตัว ประกอบด้วย เส้งก่างเอี๋ยเตี่ยนฮู้หง่วนโส่ย จอหงวน และฮูหยิน หุ่นสายส่วนใหญ่เป็นฝีมือการประดิษฐ์ของนายเฉ่ง เลิศกิจสมบูรณ์ (แป๊ะเฉ่ง) ปฏิมากรเอก ผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมภาคใต้ สาขาการช่างฝีมือ(การแกะสลัก) ประจำปี 2532 จังหวัดภูเก็ต สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ และได้จัดแสดงตัวหุ่นสายไว้ที่ พิพิธภัณฑ์ภูเก็ตไทยหัว ถนนกระบี่ ตำบลตลาดเหนือ อำเภอเมืองภูเก็ต จังหวัดภูเก็ต สำหรับเครื่องดนตรีประกอบการแสดง มักใช้เครื่องดนตรีจีนประเภทเครื่องสาย เช่น ซอเอ้อร์หู ผีผา ซานเสียน และเครื่องกระทบ เช่น กลอง ฆ้อง ฉาบ

คุณค่าทางวัฒนธรรม
การเชิดหุ่นกาเหล้เป็นส่วนหนึ่งของการเคลื่อนย้ายแรงงานและถ่ายทอดทางศิลปะ วิทยาการและวัฒนธรรมของชาวจีนในภูเก็ต เป็นการแสดงเพื่อความบันเทิงของกรรมการชาวจีน และจัดแสดงถวายองค์เทพเจ้าในพิธีกรรมสำคัญของชาวจีน อาทิ พิธีแซ่ยิดขององค์เทพเจ้าจีน เทศกาลตรุษจีน และพิธีไหว้เทวดา หรือ ป่ายทีก้อง ซึ่งตามความเชื่อว่าจะเป็นมงคลบ้านและครอบครัว ปัจจุบันหลายองค์กรได้มีความห่วงใยในการอนุรักษ์ศิลปะการเชิดหุ่นสายจีนกาเหล้ ให้คงอยู่ อาทิ ศูนย์สืบค้นและเผยแพร่ข้อมูลบาบ๋าภูเก็ต โรงเรียนสตรีภูเก็ต และโรงเรียนเทศบาลบ้านสามกอง(ขุนวิเศษนุกูลกิจอุทิศ) ได้ทำการฟื้นฟูและถ่ายทอดศิลปะการเชิดหุ่นกาเหล้