ศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว : ชีละ
ข้อมูลทั่วไป
ซีละ
ศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัวของภาคใต้
“ซีละ” เป็นศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัวเก่าแก่ที่สุดชนิดหนึ่งที่เล่นกันแพร่หลายทั่วไปในจังหวัดทางภาคใต้ โดยเฉพาะจังหวัดที่อยู่ใกล้ชายแดนทางภาคใต้ เช่น
- จังหวัดสตูล
- จังหวัดปัตตานี
- จังหวัดยะลา
- จังหวัดนราธิวาส
- จังหวัดสงขลา
เป็นต้น
ชื่อเรียก
ซีละมีชื่อเรียกแตกต่างกันตามความนิยมของท้องถิ่น เช่น
- สิหลาดบือซีละ
- ซซีละ
- ดีกา
- บือดีกา
- ศีลัท
ก็มี
ในพจนานุกรมภาษาถิ่นใต้ให้ความหมายคำว่า ซีละ ว่า
“หมายถึง การรำต่อสู้ด้วยมือเปล่าแบบหนึ่งของชาวมาลายู คล้ายมวย”
ความเป็นมา
เล่ากันว่า ซีละ มีกำเนิดขึ้นที่เมืองเมกะในอาหรับสมัยก่อนเมื่อประมาณ ๔๐๐ ปีล่วงมาแล้ว โดยชาวอาหรับชื่อ ไซลินาอุเล็น ซึ่งเป็นทหารเอกของนาปีมหะหมัด ศาสดาศาสนาอิสลาม เป็นผู้ค้นคิดท่าทางการต่อสู้ด้วยมือเปล่าขึ้นเพื่อไว้ใช้ในการสงคราม
ต่อมาจึงมีการใช้ควบคู่กับอาวุธ เช่น
- กริช
- กระบี่
เมื่อวิทยาการด้านอาวุธยุทโธปกรณ์เจริญก้าวหน้ามากขึ้น ความสำคัญของวิชาซีละในการทำศึกสงครามจึงลดน้อยลง กลายเป็นกีฬาที่เล่นกันเพื่อเป็นการออกกำลังกาย และฝึกไว้สำหรับป้องกันตัวในยามมีอันตรายหรือเหตุการณ์คับขันเกิดขึ้น
การแพร่หลาย
การเล่นซีละได้แพร่หลายเข้ามายังชวาและแหลมมลายู เนื่องจากประชาชนส่วนใหญ่นับถือศาสนาอิสลามเหมือนกัน
สันนิษฐานว่าชาวมุสลิมจากประเทศอาหรับคงจะเป็นผู้นำเข้ามาเผยแพร่ และได้แพร่หลายมายังประเทศไทยทางภาคใต้ของประเทศในเวลาต่อมา
จากหลักฐานพบว่า อย่างน้อยที่สุดมีการเล่นซีละกันแล้ว ใน พ.ศ. ๒๔๗๐ ในงานฉลองโรงเรียนประชาบาลของตำบลสงคอใต้ อำเภอมายอ จังหวัดปัตตานี
โอกาสในการเล่น
กีฬาซีละเป็นกีฬาที่เล่นกันในหมู่ชาวไทยมุสลิมทั้งชายและหญิง มักจัดให้มีการเล่นกันใน
- งานเข้าสุนัต
- งานแต่งงาน
- เทศกาลต่าง ๆ
- งานพิธีการต่าง ๆ
- พิธีต้อนรับแขกผู้ใหญ่
ประเภทของซีละ
ซีละ มี ๒ ประเภท คือ
๑. ประเภทใช้อาวุธ
- กริช
๒. ประเภทไม่ใช้อาวุธ
- การต่อสู้ด้วยมือเปล่า
ที่นิยมเล่นกันมากคือประเภทไม่ใช้อาวุธ
ในปัจจุบันยังมีการเล่นซีละโดยทั่วไป
วิธีเล่น
ก่อนการเล่นจะมีนักดนตรีบรรเลงดนตรีประโคมเรียกความสนใจจากคนดู
ผู้เล่นทั้ง ๒ คน จะแต่งกายโดย
- สวมเสื้อคอกลมหรือคอตั้ง
- นุ่งกางเกงขายาว
- สวมเสื้อโสร่งทับกางเกง
- มีผ้าลือปักหรือเข็มขัดคาดเอว
- โพกศีรษะ
สีสันอาจแตกต่างกันตามความนิยม
เมื่อแต่งกายเรียบร้อยแล้ว จะไปยืนอยู่คนละฝั่งของสนาม แล้วเดินเข้ามาทำความเคารพซึ่งกันและกัน เรียกว่า สลามมัด คือ ต่างฝ่ายต่างสัมผัสมือกันแล้วมาแตะที่หน้าผาก
พิธีไหว้ครู
ก่อนการเล่นจะมีพิธีไหว้ครู โดยผู้เล่นจะผลัดกันร่ายรำตามรูปแบบที่ได้รํ่าเรียนมาคนละครั้ง
ขณะร่ายรำไหว้ครู ผู้เล่นจะว่าคาถาประกอบด้วย เป็นภาษาอาหรับ เพื่อขอพร ๔ ประการ คือ
- ขอให้ปลอดภัยจากคู่ต่อสู้
- ขออโหสิให้คู่ต่อสู้
- ขอให้เพื่อนบ้านรัก
- ขอให้ผู้ชมสนใจ
ขณะร่ายรำไหว้ครูอยู่นั้น ดนตรีก็จะบรรเลงประกอบไปด้วย
การต่อสู้
เมื่อไหว้ครูจบลงแล้ว ดนตรีจะบรรเลงในจังหวะเร้าใจ ทั้งคู่ก็จะเดินเข้าต่อสู้กัน โดยการ
- ใช้มือตี
- ฟาดฟัน
- ผลัก
- แทง
- ใช้เท้าเตะ
- ปัด
- จับกันดึงดัน
- หาโอกาสทุ่ม
- ผลักให้ฝ่ายตรงข้ามล้มลง
- ปลํ้ากอดรัดให้แก้ไม่ออก
รูปแบบการแข่งขัน
การเล่นจะต้องผลัดกันเป็นฝ่ายรุกและฝ่ายรับคนละ ๔ ครั้ง
โดยผู้เล่นคนหนึ่งเป็นฝ่ายรุก ๔ ครั้ง อีกคนหนึ่งเป็นฝ่ายรับ ๔ ครั้ง แล้วผลัดกันเป็นฝ่ายรุกและฝ่ายรับให้ครบจำนวนทั้งรุกและรับคนละ ๔ ครั้ง
การเป็นฝ่ายรุกจะต้องแสดงท่ารุกต่าง ๆ ให้ฝ่ายตรงข้ามแพ้ ขณะเดียวกันผู้เป็นฝ่ายรับก็จะปิดป้องหรือป้องกันมิให้ฝ่ายรุกกระทำถูกร่างกายตนได้โดยง่าย
ในปัจจุบันนิยมเล่นแข่งขันเป็นยก ๆ โดยการกำหนดเวลาแต่ละยก และกำหนดจำนวนยกที่จะแข่งขันกันไว้ก่อน
การตัดสินผลแพ้ชนะ
การตัดสินผลแพ้ชนะให้ตัดสินดังนี้
- ฝ่ายใดล้มมากกว่า ฝ่ายนั้นเป็นฝ่ายแพ้
- ฝ่ายใดถูกปลํ้าจับจนแก้ไขไม่ได้ ถือเป็นฝ่ายแพ้
- ฝ่ายใดสู้ไม่ได้ขอยอมแพ้ ถือเป็นฝ่ายแพ้
กติกา
- ห้ามแทงตา
- ห้ามบีบคอ
- ห้ามต่อยแบบมวย คือ ใช้สันหมัดต่อย
- ห้ามใช้เข่ากระแทก
- ห้ามเตะตัดขาส่วนล่าง
คุณค่าของการเล่นซีละ
การเล่นซีละ เป็นลักษณะของการแสดงความสามารถเฉพาะตัว ตั้งแต่การรำ การต่อสู้ป้องกันตัว ส่งเสริมความกล้าในการแสดงออก การตัดสินใจ และความเชื่อมั่นในตัวเองในการต่อสู้และป้องกันตัวเอง
ฝึกให้มีความอดทนต่อความเจ็บปวดและความเหน็ดเหนื่อยในการเล่น ผู้เล่นจะต้องใช้ความสามารถ ใช้ความคิดวางแผนในการต่อสู้ป้องกันตัวและการแก้ไขปัญหาตามสภาพการณ์ที่เกิดขึ้น เกิดการเรียนรู้ในการหลบหลีกป้องกันตัวในลักษณะต่าง ๆ
การขึ้นทะเบียน
ซีละ ได้รับการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๖