ชุมชนบ้านท่าวัด เป็นแหล่งอารยธรรมโบราณที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานและผูกพันกับสายน้ำและศาสนาอย่างลึกซึ้ง ตั้งอยู่ริม หนองหาร ทะเลสาบน้ำจืดขนาดใหญ่ของภาคอีสาน ชุมชนแห่งนี้มีเรื่องราวเกี่ยวพันกับตำนานพื้นบ้านอันโด่งดังอย่าง ผาแดงนางไอ่ และ หนองหารล่ม ซึ่งสะท้อนถึงความสำคัญของพื้นที่มาตั้งแต่สมัยโบราณ

หลักฐานทางประวัติศาสตร์บ่งชี้ว่าบรรพบุรุษได้ใช้ชีวิตอยู่ริมหนองหารมาตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์ต่อเนื่องมาจนถึงยุคทวารวดี ขอม และล้านช้าง การค้นพบทางโบราณคดีที่สำคัญได้แก่:

• โครงกระดูกมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์
• กลุ่มใบเสมาหินสมัยทวารวดี
• พระพุทธรูปสมัยขอม
• วัตถุโบราณอื่น ๆ เช่น เครื่องปั้นดินเผา เครื่องมือโลหะ หอก ดาบ ขวาน มีด ซึ่งสันนิษฐานว่ามีอายุราว 3,500 - 5,500 ปี

นอกจากนี้ ยังมี ศิลาจารึก ที่ถูกค้นพบในหมู่บ้านท่าวัด ระบุว่าบริเวณนี้เคยเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณชื่อว่า “เมืองเชียงใหม่หนองหารคามเขต” ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความรุ่งเรืองในอดีต

สถานที่ท่องเที่ยวและจุดเช็คอินสำคัญ:

1. พิพิธภัณฑ์วัดกลางศรีเชียงใหม่

ตั้งอยู่ในวัดกลางศรีเชียงใหม่ บ้านท่าวัดใต้ หมู่ที่ 9 พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นแหล่งรวบรวมโบราณวัตถุอันทรงคุณค่า อาทิ พระเครื่อง พระพิมพ์โบราณ เครื่องมือเครื่องใช้โบราณยุคโลหะ และเครื่องปั้นดินเผาสมัยก่อนประวัติศาสตร์

ภายในบริเวณวัดยังเป็นที่ตั้งของ กลุ่มใบเสมาหินสมัยทวารวดีรุ่นที่ 1 ซึ่งมีอายุราวพุทธศตวรรษที่ 12 - 16 เดิมพบตั้งจำหลักอยู่ 9 หลัก หลักละ 2 ใบ (ใบเสมาคู่) ประจำอยู่ทั้ง 8 ทิศ และอีก 3 ใบตั้งอยู่บนเนิน รวมทั้งสิ้น 21 ใบ นับเป็นแหล่งที่พบใบเสมาหินมากที่สุดในภาคอีสาน ปัจจุบันเหลืออยู่ 16 ใบ

นอกจากนี้ยังมี สระน้ำโบราณ อายุราว 1,300-1,500 ปี ที่เคยมีกำแพงหินศิลาแลงป้องกันดินพังทั้ง 4 ด้าน และมีบันไดหินศิลาแลงขึ้นลงทั้งหัวท้ายสระ

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีความสำคัญยิ่ง เนื่องจากสร้างขึ้นตามพระดำริของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เมื่อครั้งเสด็จนำคณะนักเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้ามาทัศนศึกษาแหล่งประวัติศาสตร์และโบราณคดีในปี พ.ศ. 2532 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาสู่การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ตามรอยพระองค์ท่าน

2. พิพิธภัณฑ์วัดมหาพรหมโพธิราช

วัดแห่งนี้มีประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ โดยเชื่อกันว่าในสมัยพระเจ้าพรหมเทโวโพธิสัตว์ ได้มีการสร้างวัดสำคัญ 3 แห่งในบริเวณนี้ ได้แก่ วัดเหนือ (สร้างโดยชาวขอม) วัดกลาง (สร้างโดยชาวมอญ) และวัดใต้ (สร้างโดยชาวลาว) หลังจากเมืองถูกตีแตกและกลายเป็นเมืองร้าง ชาวบ้านที่อพยพกลับมารวมตัวกันได้สร้างวัดขึ้นใหม่ชื่อ วัดแจ้งสมสะอาด ซึ่งต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น วัดมหาพรหมโพธิราช ตามนามเจ้าเมือง

ภายในวัดพบซากฐานอาคารที่เป็นแนวศิลาแลงและเนินอิฐยาวประมาณ 25 เมตร กว้าง 10 เมตร สันนิษฐานว่าเป็นที่ตั้งของอุโบสถหรือสิมเก่า โบราณวัตถุที่จัดแสดงได้แก่:

• พระพุทธรูปหินทรายสมัยทวารวดี: ขนาดหน้าตักกว้างประมาณ 60 ซม. สูงประมาณ 120 ซม. ประทับนั่งปางสมาธิราบบนฐานรูปบัวหงาย แม้พระเศียรและบางส่วนจะชำรุด แต่ยังคงความสมบูรณ์
• พระพุทธรูปหินทรายสมัยลพบุรี: ขนาดหน้าตักกว้างประมาณ 40 ซม. สูงประมาณ 60 ซม. เป็นพระพุทธรูปทรงเครื่องน้อย ประทับนั่งขัดสมาธิราบบนฐานบัวหงาย มีแผ่นหินทรายยึดติดเป็นแผ่นหลัง สภาพค่อนข้างสมบูรณ์

นอกจากนี้ยังมี พระธาตุมหาพรหมโพธิราช ซึ่งภายในบรรจุพระอรหันต์ธาตุและพระพุทธรูปปางประทานพรจำนวน 17 องค์ ผู้สร้างเชื่อว่าพระธาตุนี้เป็นสัญลักษณ์แห่งการประทานพรและความสำเร็จ เหมาะแก่การกราบไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคล

3. ศาลหลวงปู่สอน

ตั้งอยู่ภายในบริเวณวัดมหาพรหมโพธิราช ใต้ต้นโพธิ์อายุนับร้อยปี ห่างจากฝั่งหนองหารประมาณ 10 เมตร ศาลแห่งนี้เป็นศูนย์รวมความเชื่อและความศรัทธาของชาวบ้าน

ชาวบ้านเชื่อว่า หลวงปู่สอน มีความศักดิ์สิทธิ์ สามารถช่วยเหลือผู้ที่เดือดร้อนได้ ไม่ว่าจะเป็นการเจ็บป่วย ของหาย หรือแม้แต่การขอพรเรื่องการเกณฑ์ทหาร ผู้ที่มาบนบานศาลกล่าวจะนำเครื่องบูชา เช่น ขันห้า ดอกไม้ธูปเทียน พวงมาลัย อาหารคาวหวาน มาถวายเพื่อขอพรหรือแก้บน นอกจากนี้ยังมีความเชื่อว่าหากผู้ใดลบหลู่ จะได้รับโทษทันที และต้องจัดขันห้ามาขอขมาจึงจะหายเป็นปกติ

ข้อมูลการเดินทางและจุดเช็คอิน:

ชุมชนบ้านท่าวัดตั้งอยู่ห่างจากตัวเมืองสกลนครประมาณ 21 กิโลเมตร การเดินทางที่สะดวกที่สุดคือโดยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถโดยสารสาธารณะที่มุ่งหน้าไปยังอำเภอเมืองสกลนคร แล้วต่อรถท้องถิ่นไปยังตำบลเหล่าปอแดง

จุดเช็คอินที่ไม่ควรพลาด:

• พิพิธภัณฑ์วัดกลางศรีเชียงใหม่: ชมโบราณวัตถุและกลุ่มใบเสมาหินสมัยทวารวดีที่ใหญ่ที่สุดในภาคอีสาน
• พิพิธภัณฑ์วัดมหาพรหมโพธิราช: ศึกษาประวัติศาสตร์เมืองโบราณและกราบไหว้พระพุทธรูปเก่าแก่
• พระธาตุมหาพรหมโพธิราช: ขอพรเพื่อความเป็นสิริมงคลและความสำเร็จ
• ศาลหลวงปู่สอน: สัมผัสความเชื่อและศรัทธาของชาวบ้าน
• ริมหนองหาร: สัมผัสวิถีชีวิตริมน้ำและทัศนียภาพอันงดงามของหนองหาร

การเยี่ยมชมชุมชนบ้านท่าวัดจะทำให้คุณได้สัมผัสกับประวัติศาสตร์อันยาวนาน วัฒนธรรมที่หลากหลาย และวิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติอย่างแท้จริง