ชุมชนยลวิถี : ชุมชนตลาดไทยย้อนยุคบ้านระจัน

ประวัติศาสตร์ของชุมชนที่สามารถพัฒนาต่อยอดได้ คือเรื่องราววีรกรรมของชาวบ้านบางระจัน “บางระจัน” เป็นเรื่องเล่าเกี่ยวกับการต่อสู้ของสามัญชนที่ปรากฏหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่คนไทยรู้จัก ชาวบ้านบางระจันมีเกียรติภูมิและศักดิ์ศรีจริงตามที่ปรากฏตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์เอกสารที่เป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่กล่าวอ้างถึงบางระจันมีหลายชิ้นอันได้แก่ จดหมายเหตุความทรงจำของกรมหลวงนรินทรเทวี คำให้การขุนหลวงหาวัด พระราชพงศาวดารฉบับบริติชมิวเซียม พระราชพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา นอกจากนี้ยังมีหนังสือเล่มสำคัญของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพเรื่อง ไทยรบพม่า ทั้งหมดกล่าวถึงเรื่องบางระจันว่าเกิดขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าเอกทัศน์ เมื่อกรุงศรีอยุธยาใกล้จะเสียกรุงครั้งที่ 2 การต่อสู้ของชาวบ้านบางระจันเพื่อต้านทานกองทัพพม่านั้น ได้บันทึกไว้ ในลักษณะต่างกันเรื่องบางระจันในประวัติศาสตร์นี้ ทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงในการบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ กล่าวคือ จารีตของการบันทึกพระราชพงศาวดารแต่ก่อนนั้น จะให้ความสำคัญเฉพาะเรื่องกษัตริย์ การที่พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขาซึ่งเป็นพงศาวดารที่ชำระหลังสุดให้ความสำคัญกับเรื่องของสามัญชนเป็นพิเศษ โดยให้รายละเอียดในเรื่องบุคคล เหตุการณ์ และแสดงทรรศนะที่เกี่ยวข้องกับการรบที่บ้านบางระจัน แสดงให้เห็นขนบการบันทึกพงศาวดารที่เปลี่ยนไปจากยุคก่อนหน้า สิ่งเหล่านี้แสดงให้เห็นการเปลี่ยนแปลง ระบบคิดในหมู่ชนชั้นนำไทย ที่เริ่มให้ความสำคัญต่อสามัญชนในฐานะส่วนหนึ่งของรัฐ เรื่องราวเล็กๆ ของชาวบ้าน เพียงไม่กี่บรรทัดที่ปรากฏในพระราชพงศาวดารฉบับที่ชำระก่อนหน้า จึงถูกขยายความอย่างมาก ในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของเรื่องเล่าบางระจันที่เป็นอมตะในสังคมไทยวีรกรรมของชาวบ้านบางระจันสามารถมาสร้างสรรค์เป็นวรรณกรรม ยามใดที่บ้านเมืองประสบวิกฤตต้องการความสามัคคีร่วมแรงร่วมใจกันของคนในชาติ เรื่องบางระจันในประวัติศาสตร์จะถูกนำมาสร้างสรรค์เป็นวรรณกรรม โดยมีหัวใจหลักคือความรักชาติ กระตุ้นให้เห็นจิตใจที่เสียสละกล้าหาญของบรรพบุรุษ ชุมชนบ้านวังกา(ตลาดไทยย้อนยุคบ้านระจัน) จึงมีตำนานเล่าขานว่าเคยเป็นเมืองยุทธศาสตร์สำหรับการทำศึกสงครามในสมัยอยุธยา หนึ่งเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ที่ยกย่องวีรกรรมอันกล้าหาญของชาวบ้าน ผู้ไม่ยอมศิโรราบต่ออริศัตรู และเป็นหนึ่งชุมชนของภาคกลางที่กลายเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่สำคัญในปัจจุบัน ซึ่งนอกจากจะมีสถานที่สำคัญที่สร้างขึ้นเพื่อระลึกถึงวีรกรรมผู้กล้า และเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์ของอนุชนรุ่นหลังแล้ว ยังได้มีการจัดสร้างอนุสาวรีย์วีรชนและอุทยานค่ายบางระจันขึ้น โดยกรมศิลปากรจัดทำออกมาในรูปแบบรูปหล่อประติมากรรมของหัวหน้าชาวค่ายบางระจันทั้ง 11 คน ประกอบด้วย นายจันหนวดเขี้ยว นายโชติ นายดอก นายทองแก้ว นายทองเหม็น นายทองแสงใหญ่ นายแท่น นายเมือง พันเรือง ขุนสรรค์ และนายอิน ตั้งอยู่กลางสวนอันร่มรื่น พร้อมปักหมุดเป็นสถานที่รวมใจและพักผ่อนหย่อนใจสำหรับประชาชนชาวไทยทุกคน
ตำนาน ความเชื่อ และประวัติศาสตร์ของวีรชนผู้เป็นบรรพบุรุษของชุมชน ถูกนำไปพัฒนาต่อยอดได้หลากหลายรูปแบบ อาทิ การสร้างเป็นภาพยนต์ ประพันธ์เป็นบทเพลง นำไปเป็นธีมในการจัดกิจกรรม เพื่อรำลึกถึงความเสียสละ ความกล้าหาญ อดทน ความสามัคคี และความรักชาติ รวมทั้งการจัดงานประจำปี เพื่อสดุดีวีรชน ตลอดจนการนำความเชื่อเกี่ยวกับสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ภายในวัดโพธิ์เก้าต้นไปต่อยอดในการสร้างรายได้จากการทำบุญ สักการะวีรชน และการหาบน้ำแก้บน ฯ