ศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว : มวยไทย

มวยไทย

ความเป็นมา

มวยไทย มีร่องรอยพัฒนาการมาตั้งแต่สมัยสุวรรณภูมิ เริ่มชัดเจนขึ้นในสมัยทวารวดี รุ่งเรืองในสมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสินทร์

เป็นศิลปะการต่อสู้ที่มีกลวิธีในการใช้ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ได้แก่

• มือ ๒
• เท้า ๒
• เข่า ๒
• ศอก ๒
• ศีรษะ ๑

รวมเรียกว่า นวอาวุธ

อย่างผสมกลมกลืน ทั้งในการต่อสู้ป้องกันตัวและเชิงกีฬา

ความสำคัญของมวยไทย

มวยไทย มีความสำคัญทั้งต่อบุคคล ชุมชน สังคม และประเทศชาติ มีส่วนสำคัญยิ่งในการดำรงเอกราชของชาติไทย ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน

ในสมัยก่อน ชายฉกรรจ์ไทยแทบทุกคน ทั้งพระมหากษัตริย์ เจ้านายชั้นผู้ใหญ่ ขุนนางฝ่ายทหาร และสามัญชน จะได้รับการฝึกฝนมวยไทยไว้เพื่อป้องกันตัวและชาติบ้านเมือง เพราะการใช้อาวุธ เช่น

• กระบี่
• กระบอง
• พลอง
• ดาบ
• ง้าว
• ทวน

ประกอบกับมวยไทย จะทำให้การใช้อาวุธนั้นเกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการต่อสู้ป้องกันตัวระยะประชิด

ศิลปะมวยไทย

ศิลปะมวยไทย คือ ศิลปะการต่อสู้ที่ใช้หลักพื้นฐานและทักษะการต่อสู้ในระดับต่าง ๆ คือ

• ท่าร่าง
• เชิงมวย
• ไม้มวย
• เพลงมวย

อย่างผสมผสานกันจนมีประสิทธิภาพสูงสุด ทั้งการรุกและการรับ

ท่าร่าง

ท่าร่าง คือ การเคลื่อนตัวและการเคลื่อนที่

เชิงมวย

เชิงมวย คือ ท่าทางของการใช้นวอาวุธในการต่อสู้

แบ่งออกเป็น

เชิงรุก

• เชิงหมัด
• เชิงเตะ
• เชิงถีบ
• เชิงเข่า
• เชิงศอก
• เชิงหัว

เชิงรับ

• ป้อง
• ปัด
• ปิด
• เปิด
• ประกบ
• จับ
• รั้ง

เป็นต้น

ซึ่งเชิงมวยนี้ถือว่าเป็นพื้นฐานสำคัญในศิลปะมวยไทย

ไม้มวย

ไม้มวย หมายถึง การผสมผสานการใช้หลักพื้นฐานของศิลปะการต่อสู้เข้ากับท่าร่างและเชิงมวย

• ถ้าใช้เพื่อการรับ เรียกว่า ไม้รับ
• ถ้าใช้เพื่อการรุก เรียกว่า ไม้รุก

ไม้มวย ยังแบ่งออกเป็น

• แม่ไม้
• ลูกไม้
• ไม้เกร็ด

แม่ไม้

แม่ไม้ คือ การปฏิบัติการหลักที่เป็นแม่บทของการปฏิบัติการรุกและรับ ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับองค์ประกอบ ๓ ประการ คือ

• กำลัง
• พื้นที่ที่ใช้กำลัง
• จังหวะเวลาในการใช้กำลัง

ลูกไม้

ลูกไม้ คือ การปฏิบัติการรองที่แตกย่อยมาจากแม่ไม้ ซึ่งแปรผันแยกย่อยไปตามการพลิกแพลงของท่าร่างและเชิงมวยที่นำมาประยุกต์ใช้

ไม้เกร็ด

ไม้เกร็ด คือ เคล็ดลับต่าง ๆ ที่นำมาปรุงทำให้แม่ไม้และลูกไม้ที่ปฏิบัติมีความพิสดารมากยิ่งขึ้น

การตั้งชื่อไม้มวย

ไม้มวยนั้น มีการตั้งชื่อไม้มวยต่าง ๆ ให้ไพเราะ เข้าใจและจดจำได้ง่าย โดยเทียบเคียงลักษณะท่าทางของการต่อสู้กับชื่อหรือลีลาของตัวละคร เหตุการณ์ หรือสัตว์ในวรรณคดี เช่น

• เอราวัณเสยงา
• หนุมานถวายแหวน
• มณโฑนั่งแท่น
• อิเหนาแทงกฤช

ไม้มวยบางไม้ เรียกชื่อตามสิ่งที่คุ้นเคยในวิถีชีวิตของคนไทย เช่น

• เถรกวาดลาน
• คลื่นกระทบฝั่ง
• หนูไต่ราว
• มอญยันหลัก
• ญวนทอดแห

เป็นต้น

เพราะเมื่อเอ่ยชื่อท่ามวยแล้ว จะทำให้นึกถึงท่าทางของการต่อสู้ได้อย่างชัดเจน

เพลงมวย

เพลงมวย หมายถึง การแปรเปลี่ยนพลิกแพลงไม้มวยต่าง ๆ ต่อเนื่องสลับกันไปอย่างพิสดารและงดงามในระหว่างการต่อสู้

วิวัฒนาการของมวยไทย

ในอดีตมวยไทยชกกันด้วยมือเปล่า หรือใช้ด้ายดิบพันมือ หรือเรียกกันว่า “คาดเชือก” จึงสามารถใช้มือในการจับ หัก บิด ทุ่ม คู่ต่อสู้ได้

นักมวยจึงใช้ชั้นเชิงในการต่อสู้มากกว่าการใช้พละกำลัง จึงเกิดไม้มวยมากมาย

แต่เมื่อมวยไทยได้พัฒนาเป็นกีฬามากขึ้น มีการออกกฎกติกาต่าง ๆ เพื่อป้องกันอันตรายที่จะเกิดขึ้นแก่นักมวยและตัดสินได้ง่าย ไม้มวยที่มีมาแต่อดีต บางไม้จึงไม่สามารถนำมาใช้ในการแข่งขันได้ และบางไม้นักมวยก็ไม่สามารถใช้ได้ถนัด เนื่องจากมีเครื่องป้องกันร่างกายมาก ไม้มวยบางท่าจึงถูกลืมเลือนไปในที่สุด

คุณค่าทางวัฒนธรรม

มวยไทย มีวิวัฒนาการมาหลายยุคหลายสมัย จึงได้หลอมรวมศิลปวัฒนธรรมหลายด้านเข้าด้วยกันอย่างผสมผสานกลมกลืน เช่น

• ความเชื่อในเรื่องจิตวิญญาณ
• คาถาอาคม
• ดนตรี
• วรรณกรรม
• คุณธรรม
• จริยธรรม

เป็นธรรมเนียมนิยมที่นักมวยไทยยังคงยึดถือปฏิบัติกันอยู่ในปัจจุบัน ได้แก่

• การขึ้นครู
• การครอบครู
• การไหว้ครู
• การแต่งมวย
• ดนตรีปี่มวย

โดยเหตุนี้ มวยไทยจึงเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการฝึกคนที่วิเศษอย่างหนึ่ง เพราะการฝึกมวยไทยช่วยพัฒนาร่างกาย อารมณ์ จิตใจ และสติปัญญา ให้เป็นผู้มีความสมบูรณ์ทั้งกายใจ สามารถอยู่ในสังคมได้อย่างมีความสุข

นอกจากนี้ มวยไทยยังเป็นสื่อที่ทำให้ชาวต่างชาติเข้าใจและชื่นชมประเพณีวัฒนธรรมไทยมากขึ้น

การขึ้นทะเบียน

มวยไทย ได้รับการขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ประจำปี พ.ศ. ๒๕๕๓