บ้านนาหินกอง หมู่ที่ ๘ ตำบลกกตูม อำเภอดงหลวง จังหวัดมุกดาหาร เป็นชุมชนของชาวไทยบรู หรือชนเผ่าข่า ซึ่งมีถิ่นกำเนิดเดิมอยู่บริเวณแขวงสุวรรณเขต แขวงสาลวัน และแขวงอัตบือ ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ก่อนอพยพเข้ามาตั้งถิ่นฐานในจังหวัดมุกดาหารในสมัยรัชกาลที่ ๓ โดยอาศัยอยู่ในพื้นที่ตำบลกกตูมเป็นส่วนใหญ่ ชาวบรูมีศิลปวัฒนธรรมและภูมิปัญญาดั้งเดิมที่โดดเด่น เช่น การปั้นไหข่า การหล่อโลหะ การทำกลองมโหระทึก และการกรอฟันด้วยหิน ซึ่งเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของชนเผ่า การแต่งกายดั้งเดิมของชาวบรู ผู้ชายนิยมนุ่งผ้าเตี่ยว ไว้ผมยาวประบ่า และใช้ผ้าแดงผูกคล้องคอหรือโพกศีรษะ ซึ่งมีความเชื่อว่าสืบเนื่องจากบรรพบุรุษที่ใช้ผ้าชุบเลือดสีแดงแนบติดกายในการต่อสู้เพื่อแย่งชิงถิ่นที่อยู่ จึงถือว่าผ้าแดงเป็นสัญลักษณ์สำคัญของชาวบรู ส่วนผู้หญิงนิยมสวมผ้าซิ่นยาวถึงข้อเท้า ชาวบรูในอดีตมีวิถีชีวิตผูกพันกับป่าและภูเขา ตั้งบ้านเรือนเป็นกลุ่มประมาณ ๒๐ - ๓๐ หลังคาเรือน ประกอบอาชีพปลูกข้าวไร่ ปลูกถั่ว ปลูกฝ้าย และหาของป่า โดยมีความเชื่อเรื่องผีบรรพบุรุษหรือผีปู่ตา ซึ่งเชื่อว่าสามารถคุ้มครองปกปักรักษาหมู่บ้านและลูกหลาน จึงมีพิธีบวงสรวงในช่วงเดือนห้า และต่อมาได้ผสมผสานกับความเชื่อทางพระพุทธศาสนา

พื้นที่ตำบลกกตูมเคยเป็นเขตฐานที่มั่นภูพานของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) และชาวไทยบรูจำนวนมากได้เข้าร่วมกับ พคท. ในช่วงประมาณปี พ.ศ. ๒๕๐๐ เนื่องจากต้องการเปลี่ยนแปลงชีวิตความเป็นอยู่และได้รับการยอมรับทางสังคม เหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์คือการอพยพประชาชนออกจากพื้นที่และการเผาทำลายบ้านเรือนของชาวบ้านนาหินกอง ซึ่งสร้างความสะเทือนใจแก่ชุมชนเป็นอย่างมาก ในช่วงเวลาที่อยู่ในป่า ชาวไทยบรูได้ใช้การร้องรำทำเพลงและการแสดงเป็นกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายความทุกข์ รวมถึงถ่ายทอดเรื่องราวประวัติศาสตร์ วิถีชีวิต และความทรงจำของชนเผ่าผ่านบทกลอนและบทเพลง จนกลายเป็นแรงบันดาลใจในการอนุรักษ์วัฒนธรรมของตนเอง ต่อมาเมื่อความเจริญเข้ามาสู่ชุมชน วิถีชีวิตและประเพณีดั้งเดิมเริ่มเปลี่ยนแปลง ชาวไทยบรูบ้านนาหินกองจึงรวมกลุ่มกันสร้างสรรค์การแสดง “ระบำหยอดข้าว” เพื่ออนุรักษ์และเผยแพร่อัตลักษณ์ของชนเผ่า โดยถ่ายทอดวิถีชีวิตการปลูกข้าวไร่ตั้งแต่การหยอดเมล็ดข้าว การเกี่ยวข้าว และการตำข้าวซ้อมมือ ซึ่งสะท้อนภูมิปัญญาและการดำรงชีวิตของชาวบรูได้อย่างชัดเจน

ระบำหยอดข้าวมีความโดดเด่นจากการที่ผู้แสดงเป็นชาวบรูโดยกำเนิด ใช้อุปกรณ์ประกอบการแสดงแบบดั้งเดิม และใช้ภาษาถิ่นไทยบรูในการถ่ายทอดเรื่องราว องค์ประกอบการแสดงประกอบด้วยผู้แสดงจำนวน ๒๕ คน และเครื่องดนตรีพื้นบ้านจำนวน ๓ ชิ้น ได้แก่ พิณ แคน และกลองหาง รูปแบบการแสดงสะท้อนวิถีชีวิตของชาวไทยบรูที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ภูเขา ซึ่งไม่สามารถทำนาในพื้นที่ราบได้ จึงปลูกข้าวไร่บริเวณไหล่เขา โดยนำเสนอขั้นตอนตั้งแต่การหยอดข้าว ระบำเกี่ยวข้าว การตำข้าว ฝัดข้าว และกะไซ้ข้าว รวมถึงบทเพลงชนเผ่าที่ใช้ภาษาบรู ปัจจุบันเทศบาลตำบลกกตูม โรงเรียนบ้านนาหินกอง และหน่วยงานด้านวัฒนธรรมได้ร่วมกันส่งเสริมการสืบทอดระบำหยอดข้าว โดยถ่ายทอดให้แก่นักเรียนและเยาวชนในชุมชน เพื่อให้สามารถแสดงในโอกาสต่าง ๆ และรักษาศิลปะการแสดง อัตลักษณ์ และภูมิปัญญาของชาวไทยบรูให้คงอยู่สืบต่อไป